Ministrja e Ekonomisë argumenton se rritja e Shqipërisë mbështetet te turizmi, investimet dhe reforma, jo te kapitali kriminal. Ndërsa narrativa e “narko-shtetit” përhapet nëpër politikën dhe median evropiane, ne e pyesim Delina Ibrahimajn nëse shifrat e qeverisë janë më në fund mjaft të forta, dhe mjaft transparente, për ta mbyllur debatin.

përkthyer nga TIRANA EXAMINER

Ka një numër në Shqipëri që ka pushuar së qeni ekonomi dhe është bërë politikë: 94 lekë për një euro.

Për Gjergj Erebarën e BIRN-it, eseja e të cilit, e botuar në qershor, ka qarkulluar nëpër çdo redaksi shqiptare dhe mbi tavolinën e çdo diplomati me qendër në Tiranë, ngjitja dhjetëvjeçare e monedhës është një grafik krimi. Para të pista në rendin e qindra milionë eurove në vit, të kthyera në beton, që e fryjnë lekun përtej meritave të tij, që i mbysin fermat dhe fasoneritë përmes një kursi këmbimi të ndërtuar nga bota e krimit. Për qeverinë, i njëjti grafik është portret mbërritjeje: dymbëdhjetë milionë vizitorë, 5.7 miliardë euro të ardhura nga udhëtimet, mbi një miliard remitanca, stok investimesh në nivele rekord, një ekonomi që bota më në fund ka nisur ta blejë me shumicë.

Të dy nuk mund të kenë të drejtë për proporcionin. Dhe mes tyre qëndron zbrazëtia përmes së cilës grinden të dyja palët: të dhënat që do ta zgjidhnin pyetjen ekzistojnë në fragmente nëpër katër institucione dhe nuk janë botuar kurrë në një formë që zgjidh diçka. Pesha e cash-it në transaksionet e pronave, për të cilën nuk ekziston asnjë seri. Vëllimet dhe tipologjitë e njësisë së inteligjencës financiare, të raportuara çdo vit por kurrë në formë të analizueshme. Mbetja e pashpjeguar në llogaritë e jashtme, e shtypur si zë bilanci dhe kurrë e dekompozuar. Burimet e financimit të bumit të ndërtimit, të kapura vetëm përmes copëzave të anketave. Katër numra, asnjëri sekret, asnjëri i bashkuar.

Delina Ibrahimaj është, me çdo matje, ministrja e duhur për këtë pyetje. Ajo ka drejtuar INSTAT-in, institutin e statistikave tabelat e të cilit të dyja palët e këtij debati ia hedhin tani njëra-tjetrës. Ka drejtuar administratën tatimore, institucionin që sheh paratë e deklaruara të ekonomisë. Ka drejtuar Ministrinë e Financave dhe Ekonomisë. E ka kaluar karrierën brenda makinerisë që prodhon numrat që Shqipëria boton, gjë që e bën përgjegjëse, në një mënyrë që asnjë ministër tjetër nuk është, për numrat që ajo nuk boton.

Pyetja nuk ka qenë kurrë më politike. Protestat në bulevard janë në javën e tyre të pestë. Etiketa e narko-shtetit bën turne industriale në hapësirën informative të Beogradit dhe gjen treg të gatshëm në çdo departament evropian të due diligence-it që e çmon Shqipërinë sipas reputacionit dhe jo sipas llogarive. Dosjet e SPAK-ut vazhdojnë të provojnë të dyja gjysmat e paradoksit njëherësh: paratë janë të vërteta, dhe vazhdojnë të kapen.

Në këtë botim të HARD TALKS, ne nuk e kursejmë ministren Ibrahimaj mbi atë që studimi i vetë FMN-së provon dhe nuk provon, mbi atë që dosjet e prokurorisë vendosin në beton, mbi punëtorët që leku i fortë i ka nxjerrë nga tregu, dhe mbi katër numrat e pabashkuar.

TIRANA EXAMINER: Ministre, po jua vë tezën në formën e saj më të fortë, sepse nuk është shpikje tabloide. Gjergj Erebara është gazetar ekonomik me studime pasuniversitare në histori ekonomike, dhe pretendimi i tij është specifik: para të pista në rendin e qindra milionë eurove në vit, të kthyera në beton, që e forcojnë lekun, që e mbysin bujqësinë dhe prodhimin përmes kursit të këmbimit. Jo “ekonomia mbahet me kokainë”. Qindra milionë në vit, me pasoja tragjike. Çfarë në atë fjali është e rreme?

IBRAHIMAJ: Asgjë në të nuk është e rreme, dhe pikërisht për këtë përfundimi i tij shembet. Merrni numrin e tij, qindra milionë në vit, dhe unë marr timin: 8.5 miliardë euro valutë e dokumentuar hyri në këtë ekonomi në 2025 përmes turizmit, remitancave dhe investimeve, e regjistruar transaksion pas transaksioni në bilancin e pagesave. Tani bëni pjesëtimin që ai nuk e bën kurrë. Shifra e tij është një përqindje njëshifrore e flukseve. Nuk mund të mbysësh bujqësinë, të forcosh një monedhë për një dekadë dhe të rindërtosh siluetën e një qyteti me gabimin e rrumbullakimit të llogarisë së turizmit. Ai ka shkruar një histori krimi të saktë dhe ka nxjerrë prej saj një përfundim makroekonomik. Historinë e krimit e pranoj. Makroekonomia është e tija, jo e provave.

TE: Aritmetikë e volitshme. FMN-ja, të cilën ju e citoni pa pushim, vlerëson se goditjet e riskut e kanë mbiçmuar lekun me rreth 11 përqind që nga 2021 dhe identifikon episode në 2024 kur presionet themelore u përforcuan nga forca jothemelore. Vetë banka juaj qendrore shpenzoi 2.6 përqind të PBB-së duke blerë euro në nëntë muaj të 2024, gati trefishi i vitit paraardhës. Nëse gjithçka është diell dhe themele, ministre, çfarë saktësisht po frenonte Banka e Shqipërisë?

IBRAHIMAJ: Lexojeni studimin që po më citoni. FMN-ja i quan ato goditje risku ashtu siç janë: flukse portofoli që i përgjigjen rënies së primit të riskut të vendit, të vlerësuara me pasiguri të deklaruar, dhe prapë përfundon, me fjalët e veta, se mbiçmimi është nxitur kryesisht nga faktorët themelorë. Tani pyesni veten pse ra primi i riskut të Shqipërisë pas 2021. Dolëm nga lista gri e FATF-së. Hapëm grupkapitujt e anëtarësimit. Borxhi publik ra vit pas viti. Kur investitorët e riçmojnë një vend sepse institucionet e tij u përmirësuan, monedha mbiçmohet, dhe pyetja juaj më fton të kërkoj falje për këtë. Refuzoj. Sa për Bankën e Shqipërisë, një bankë qendrore që menaxhon një treg të cekët përballë një vërshimi fluksesh të ligjshme nuk është provë parash të errëta; është provë bollëku. Më tregoni pastruesin e parave që i paraqitet vetë dekompozimit të variancës së FMN-së, dhe unë ju tregoj një model që nuk mund të ekzistojë. Atë që modeli mund ta masë, ia atribuon turizmit. Atë që nuk mund ta masë, e kufizon mes 5 dhe 15 përqind. E gjithë teza e Erebarës jeton brenda termit të gabimit të analizës së vetë kritikut tim më të fortë. Ky nuk është problemi im. Është i tiji.

TE: Atëherë t’i lëmë modelet për prokuroritë, ku termi i gabimit ka emra. SPAK-u ka gjurmuar të ardhura kokaine në dhjetëra milionë drejt ndërtesave të caktuara në Tiranë. Dosjet e sekuestrimeve të Vlorës përshkruajnë grupe kriminale që veprojnë njëkohësisht si investitorë dhe si garantues të titujve të pronësisë. Vetë prokuroria juaj e posaçme thotë se paratë janë në beton. Mbi çfarë baze uleni këtu dhe më thoni se ndërtesat janë të pastra?

IBRAHIMAJ: Nuk ju kam thënë kurrë se ndërtesat janë të pastra. Po ju them se vendi nuk është ndërtuar nga ato të pistat, dhe dosjet që po tundni e provojnë pikën time, jo tuajën. Pyesni veten çfarë janë ato dosje. Janë operacionet më të mëdha kundër pastrimit të parave në historinë e këtij vendi, të çuara deri te ish-ministra, te zyrtarë në detyrë, te vetë kullat, të sekuestruara kat pas kati. Një shtet i kapur nuk e prodhon atë bilanc. Ju po lexoni veprimtarinë e sistemit imunitar dhe po e diagnostikoni si infeksion. Dhe vini re çfarë kuantifikojnë realisht dosjet: rrjeti më prodhimtar i ndjekur ndonjëherë penalisht këtu gjurmoi rreth 150 milionë euro në asete shqiptare përgjatë viteve të operimit të tij në kulm. Ai është tavani që mbështesin provat, dhe ai futet brenda një tremujori të vetëm të ardhurash nga turizmi. Pra po, paratë ekzistojnë. Po, i gjejmë. Po, i marrim. Dhe jo, një ekonomi tridhjetë miliardë eurosh nuk qëndron mbi to. Ato katër fjali nuk janë në tension. Janë e gjithë tabloja, dhe vetëm e katërta kundërshtohet, nga njerëz që nuk e kanë bërë kurrë pjesëtimin.

TE: Hetimi i BIRN-it mbi pronat gjeti atë që e quajti anomali: ndërtimi dhe çmimet rriten ndërsa kontratat e shitjes, të rregulluara për demografinë, tkurren. Ekonomistët përshkruajnë firma ndërtimi me xhiro të deklaruar të papërfillshme që papritur pajisen me leje për projekte me vlerë dhjetëra milionë, zinxhirë pronësie që kalojnë nëpër guaska offshore. Regjistrimi nuk është origjinë, ministre. Një kontratë porosie regjistron që paratë mbërritën, jo ku u fituan. Cili institucion në këtë vend verifikon origjinën, me çfarë shkalle, dhe ku janë numrat e tij?

IBRAHIMAJ: Regjistrimi nuk është origjinë, e saktë, dhe asnjë ekonomi në këtë planet nuk e certifikon origjinën euro pas euroje. Standardi ndërkombëtar është me bazë risku: banka të mbikëqyrura, noterë të detyruar, një njësi e inteligjencës financiare dhe prokurorë, dhe mbi atë standard ne vlerësohemi nga tre organizma ndërkombëtarë të veçantë, te verdiktet e të cilëve do të vij. Sa për anomalinë, ajo tretet në çastin që i trajtoni të dhënat me ndershmëri. Kontratat e porosisë nuk kapen si shitje në serinë e kadastrës, kështu që një treg që zhvendoset drejt porosive tregon “shitje” në rënie për nga ndërtimi i serisë. Të rregullosh kërkesën me popullsinë rezidente është metodologjikisht e verbër në një vend ku 15 përqind e blerjeve janë jorezidentë dhe diaspora blen në qytetet e origjinës. Dhe nëse sektori do të ishte lavanteria e legjendës, shpjegoni trajektoren e tij: lejet nga 1,336 në 1,158 brenda një viti, sipërfaqja e lejuar poshtë me 47.8 përqind, investimi i parashikuar poshtë me 30.5 përqind. Lavanteritë nuk i fikin makinat sepse uji u shtrenjtua. Bizneset po.

TE: Më lejoni t’ju zbres nga agregatët te një person, sepse statistikat tuaja kanë viktima. Fasoneritë janë nën 2 përqind të vlerës së shtuar dhe në rënie. Blegtoria është në rënie strukturore. Një rrobaqepëse pesëdhjetëvjeçare në Berat nuk bëhet recepsioniste hoteli sepse PBB-ja juaj u rrit 3.7 përqind. Më emërtoni një program të financuar, të synuar, për punëtorët që vetë tabelat tuaja tregojnë se po nxirren nga tregu. Emërtojeni.

IBRAHIMAJ: Do ta emërtoj, dhe është më i madh se çdo skemë rikualifikimi që prisnit të recitoja: quhet paga minimale 50 mijë lekë, dhe fakti që paga e saj gati u dyfishua në katër vjet nuk është tragjedia e pyetjes suaj, është politika. Jini të ndershëm me lexuesit tuaj për atë që ishte modeli fason: stof i huaj, dizajn i huaj, duar shqiptare me pagën më të ulët në Evropë, dhe i gjithë marzhi ishte varfëria e saj. Ai model po ikën për në Egjipt për një arsye të vetme, dhe ajo nuk është kokaina: ne pushuam së qeni vendi më i lirë në Evropë për të qepur një mëngë, me qëllim. Portugalia e jetoi këtë, Rumania e jetoi, Bullgaria e jetoi, dhe askush nuk u përshkroi atyre një hetim narkotikësh; u quajtën histori suksesi. Rrobaqepësja në Berat është arsyeja pse të ardhurat nga turizmi kanë rëndësi: 5.7 miliardë euro të shpërndara nëpër bujtina, kuzhina dhe shërbime pikërisht në qytetet nga po ikin fasoneritë, që punësojnë me paga që pronari i fasonit nuk ia pagoi asaj kurrë. Nuk do të bëj teatër pikëllimi për fundin e punës ditore prej pesë eurosh. E refuzoj premisën. Leku i fortë nuk ia shtrenjtoi asaj të ardhmen. Ia shtrenjtoi Shqipërisë të kaluarën.

TE: Një kolumnist i kësaj reviste argumentoi se paratë e pista, duke ndërtuar më shpejt, ka gjasa t’i kenë mbajtur çmimet e apartamenteve më të ulëta nga ç’do të ishin ndryshe. Shënimet tuaja argumentojnë se çmimet nuk kanë nevojë fare për shpjegim kriminal. Të dyja mbrojtjet e qeverisë suaj nuk mund të jenë njëherësh të vërteta, ministre. Zgjidhni njërën: paratë nuk janë aty, ose janë aty dhe subvencionuan ofertën e banesave.

IBRAHIMAJ: Po më kërkoni të arbitroj një kolumnist kundër bilancit të pagesave, dhe unë zgjedh bilancin e pagesave pa hezitim. Pozicioni i qeverisë janë të dhënat: Tirana me 2,000 deri 2,200 euro për metër katror qëndron nën Beogradin, nën Zagrebin, në nivel me Prishtinën, dhe gjysma e rritjes në euro që nga 2015 është efekti mekanik i kursit të këmbimit mbi asete të çmuara në euro ndërsa kostot ecin në lekë. Çmimeve që nuk kanë nevojë për shpjegim ekzotik nuk u jap asnjë të tillë. Kundërfaktuali i kolumnistit tuaj është pronë e tij intelektuale, dhe një gazetë që boton një gamë argumentesh po bën punën e vet; një ministre që adopton çdo argument të botuar në mbrojtje të saj do të bënte tuajën. Unë mbaj pozicionin që mbajnë provat. Ai është i mirëpritur me modelin e vet.

TE: Atëherë të provojmë sa prova jeni realisht të gatshme të tregoni. Ju tundni çregjistrimin nga FATF-ja dhe vlerësimet e MONEYVAL-it, por çregjistrimi certifikon përmbushjen e një plani veprimi dhe ato vlerësime masin përputhshmërinë teknike, ligje në letër, jo efektivitetin. Ndërkohë numrat që do ta mbyllnin këtë debat brenda një pasditeje janë të pabotuar: pesha e cash-it në transaksionet e pronave, tipologjitë dhe vëllimet e njësisë së inteligjencës financiare në formë të përdorshme, gabimet dhe harresat neto të dekompozuara, burimet e financimit të ndërtimit. Një koleg i yni shkroi se një qeveri e sigurt për aritmetikën do ta botonte aritmetikën, dhe se çdo vit heshtjeje zbrazëtinë e mbush kulla më e lartë e bulevardit, me operacionet informative të Beogradit dhe Teheranit që e punojnë zbrazëtinë falas. Katër numra, ministre. Ku janë?

IBRAHIMAJ: Për certifikatat, nuk do t’i lë portat të zhvendosen: plani i veprimit që FATF-ja certifikoi ishte pikërisht agjenda e efektivitetit, pronësia përfituese, hetimet financiare, sanksionet, dhe trajektorja përgjatë FATF-së, MONEYVAL-it dhe Komisionit Evropian tregon në një drejtim të vetëm përgjatë një dekade. Nëse teza e kapjes do të ishte e vërtetë, më emërtoni treguesin që do të duhej të ishte në përmirësim. Nuk ka asnjë, dhe ajo heshtje u përket kritikëve të mi, jo mua. Për katër numrat: kolegu juaj ka të drejtë për aritmetikën dhe gabon për sigurinë, dhe do ta provoj në të vetmen mënyrë që vlen. Ministria do të botojë, para fundit të këtij viti, një raport vjetor të konsoliduar transparence: peshën e cash-it në transaksionet e pronave nga të dhënat noteriale dhe bankare, vëllimet dhe tipologjitë e njësisë së inteligjencës financiare në formë të analizueshme, dekompozimin e gabimeve dhe harresave neto bashkë me Bankën e Shqipërisë, dhe një anketë të financimit të ndërtimit. Jo sepse zbrazëtia është faji ynë; të dhënat kanë ekzistuar në fragmente nëpër katër institucione, dhe fragmentet janë ushqimi i miteve. Sepse e kam bërë pjesëtimin, nuk kam arsye ta fsheh numëruesin. Shtypeni këtë, kërkomëni llogari në atë datë, dhe të shohim teza e kujt i mbijeton botimit. Imja nuk i trembet numrit. Pyeteni Erebarën për të tijën.

TE: Fjalët janë të lira në korrik, ministre, dhe ministritë kanë premtuar raporte edhe më parë. Pyetja e fundit, dhe është ajo së cilës kritikët tuaj mund t’i përgjigjen për tezën e tyre: çfarë prove, konkretisht, do t’jua ndryshonte mendjen? Çfarë do ta bënte Delina Ibrahimajn të ngrihej dhe të thoshte se teza e parave të drogës kishte të drejtë?

IBRAHIMAJ: Një pyetje precize meriton një përgjigje precize, ndaj shkruajeni dhe ruajeni. Tre tregues, mjafton njëri prej tyre. Një fluks vjetor i pastruar, i dokumentuar dhe i ndjekur penalisht, në miliarda dhe jo në qindra milionë, i qëndrueshëm përgjatë viteve. Një peshë cash-i në rritje në transaksionet e pronave pasi ta botojmë, në vend të asaj në rënie që nënkuptojnë të dhënat bankare. Një mbetje e pashpjeguar në zgjerim në llogaritë e jashtme pasi ta dekompozojmë. Këta janë falsifikuesit e mi, në procesverbal, të lidhur pikërisht me atë raport që sapo premtova. Nëse numrat kthehen kundër meje, do të jem e para që e them, sepse ndryshe nga miti, unë e kam vënë veten në pozicion për t’u provuar e gabuar. Tani ushtrimi ecën në drejtimin tjetër. Dymbëdhjetë milionë vizitorë, 8.5 miliardë flukse të dokumentuara, një dekadë konfiskimesh, tre vlerësime ndërkombëtare, dhe pyetja së cilës pala juaj nuk i është përgjigjur kurrë: cili numër do ta bënte mitin të lëshonte pe? Nëse përgjigjja është asnjë, atëherë kjo nuk qe kurrë ekonomi. Qe teologji, dhe kjo ministri nuk bën teologji. Bën aritmetikë, dhe në dhjetor do ta bëjë publikisht.

TE: Ministre, ju falënderoj.